Rusya’dan önemli açıklama
Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, Türkiye’nin Rus yapımı S-400 hava savunma sistemlerini “dost” bir üçüncü ülkeye transfer etme ihtimalinin değerlendirilebileceğini açıkladı. Bu durum, Türkiye’nin ABD merkezli F-35 savaş uçağı programına dönüşünde önemli bir engelin kalkabileceği anlamına geliyor.
2019 yılında S-400 sistemlerini teslim alan Türkiye, o tarihten bu yana F-35 programından çıkarılmıştı. Washington yönetimi, Rus yapımı bu sistemlerin gelişmiş savaş uçaklarının güvenliğini tehlikeye atabileceği uyarısını yapmıştı. Lavrov, bu açıklamaları 81. Birleşmiş Milletler Genel Kurulu Yüksek Düzeyli Haftası sırasında New York’ta yaptığı bir basın toplantısında dile getirdi.
Transfer için şartlar belirlendi
Lavrov, S-400 sistemlerinin transferinin ancak, bu sistemlerin taşınacağı ülkenin sorumlu olması ve Rusya ile dostane ilişkilerini sürdürmesi halinde mümkün olabileceğini belirtti. Bununla birlikte, Rusya’nın bu yönde resmi bir talep almadığını da söyledi. Lavrov, böyle bir talep geldiğinde S-400’lerin transferine hazır olduklarını ifade etti.
Bununla birlikte, var olan sözleşmenin Türkiye’nin son kullanıcı sertifikasına uyum sağlamasını gerektirdiğini ve sistemlerin Rusya’nın izni olmaksızın başka bir ülkeye transfer edilmesinin yasaklandığını vurguladı. Lavrov, potansiyel alıcının S-400’leri üçüncü bir yere göndermeyeceğine dair garanti vermesi gerektiğini de hatırlattı.
Türkiye ve ABD arasındaki gerginlik
S-400 sistemlerinin mümkün transferi, Türkiye ile ABD arasındaki uzun süredir devam eden gerginliğin çözümüne yönelik atılan adımlar kapsamında değerlendiriliyor. Türkiye’nin, bu sistemleri bir Körfez ülkesine transfer etmeyi düşündüğüne dair haberler Temmuz ayında gündeme gelmişti. Kremlinin sözcüsü Dmitry Peskov, bu konudaki görüşmelerin sürdüğünü doğruladı ve Türkiye ile Rusya arasındaki iletişimin devam ettiğini açıkladı.
Türkiye Savunma Bakanlığı, o süreçte S-400 sistemleriyle ilgili “çoklu çalışmaların” devam ettiğini kaydetti ancak herhangi bir satış veya transfer planını onaylamadı. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, gazetelerdeki bilgilerin ardından S-400 sorununu çözmek için “yaratıcı fikirler” üzerinde çalıştıklarını ve bu konuda Washington ile işbirliği yaptıklarını belirtti.
F-35 programına dönüş çabaları
S-400 sorunu, Türkiye’nin F-35 ortak saldırı uçağı programına dönüşünde en büyük engellerden birini oluşturuyor. Türkiye, 2017 yılında Rusya ile 2,5 milyar dolarlık bir S-400 anlaşması imzalamıştı ve ilk parçaları 2019 yılının Temmuz ayında teslim almıştı. Ancak ABD, Türkiye’nin bu anlaşma gereği programdan çıkarıldığını ve S-400 sisteminin varlığının, F-35’lerin hassas bilgilerini tehlikeye attığını ilan etti.
Amerika Birleşik Devletleri, Türkiye’ye bu konuyla ilgili yaptırımlar uyguladı ve Türkiye’nin F-35 programına dönüşü, S-400 sistemlerinin elden çıkartılmasına bağlı hale geldi. ABD Dışişleri Bakanlığı, Türkiye’nin F-35 uçağını alabilmesi için gerekli yasal şartları yerine getirmediğini, bunlar arasında S-400 sisteminden ayrılmanın olduğuna dikkat çekti. Türkiye, programdan çıkarılmadan önce en az 100 F-35 uçağı almayı planlamıştı ve ayrıca Türk savunma sanayii, savaş uçağının 5. nesil parçalarını da üretmekteydi.
